เคยสงสัยกันไหมว่า ทำไมนางเอกเขาถึงดื่ม “น้ำส้ม” ซึ่งน้ำผลไม้ที่เรากำลังกล่าวถึงนี้ ไม่ใช่แค่ดื่มแล้วผิวสวย แต่เพราะส้มเป็นผลไม้มากประโยชน์ ดังนั้น หลายบ้านจึงเลือกดื่มน้ำส้มในตอนเช้า ซึ่งในส้มผลกลมจะมีสิ่งดีๆ อะไรอยู่บ้าง เรามาไขความลับกันเลย
ผลไม้ตระกูลซิตรัสมีรสชาติที่เปรี้ยวจี๊ดจ๊าดสดชื่น สีสดใส กลิ่นจากน้ำมันหอมระเหยอันเป็นเอกลักษณ์ ที่ช่วยให้หายง่วง หากินง่าย สามารถนำไปปรุงอาหารและขนมได้หลากหลาย และคุณค่าทางโภชนาการที่มากมาย ทำให้ผลไม้ตระกูลซิตรัสเป็นที่นิยมและเพาะปลูกกันมากทั่วโลกกว่า 140 ประเทศ
ผลไม้ตระกูลซิตรัสที่เราคุ้นเคยคงหนีไม่พ้น “ส้ม” ผลไม้ลูกกลมเฉดสีส้มร้อนแรง รสเปรี้ยวอมหวาน แต่นอกจากผลส้มแล้ว ผลไม้ในตระกูลซิตรัสยังครอบคลุมไปถึงผลไม้รสเปรี้ยวอื่นๆ เช่น มะนาว เลมอน มะกรูด ส้มยูซุ ส้มเช้ง ส้มโอ ส้มจี๊ด ส้มซ่า เกรปฟรุต และซิตรอน
ผลไม้กลุ่มซิตรัสนอกจากจะเพิ่มรสเปรี้ยวและกลิ่นหอมให้กับอาหารแล้ว ยังมีคุณค่าทางสารอาหารมากมาย โดยเฉพาะสารต้านอนุมูลอิสระ อย่างวิตามินซีและสารฟลาโวนอยด์ ที่มีปริมาณค่อนข้างสูง และยังมีสารอาหารอื่นๆ เช่น น้ำตาล เส้นใยอาหาร โพแทสเซียม โฟเลต เบต้าแคโรทีน ทำให้ในอดีตแพทย์แผนจีนมักใช้ส้มมาปรุงยา เพื่อรักษาอาการไอ อาหารไม่ย่อย อาการปวดกล้ามเนื้อ ผิวหนังอักเสบ และลดความดันโลหิต และยังถูกใช้รักษาโรคลักปิดลักเปิดที่คร่าชีวิตกะลาสีเรืออังกฤษในช่วงศตวรรษที่ 18 อีกด้วย
“ส้ม” ผลไม้ยอดฮิตที่มีให้กินทุกฤดูกาล รสหวานอมเปรี้ยวและมีกลิ่นหอมที่เป็นเอกลักษณ์ ไม่เพียงแต่ให้ความอร่อย เพิ่มความสดชื่นเท่านั้น แต่ส้มยังมีกากใยและคุณค่าทางโภชนาการสูง เป็นแหล่งของวิตามินซี และสารต้านอนุมูลอิสระ ดีต่อสุขภาพหลายๆ ด้าน โดยเฉพาะช่วยเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย ยังมีส่วนช่วยควบคุมระดับน้ำตาลและลดคอเลสเตอรอล
“ส้ม” เป็นแหล่งวิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระ ที่มีส่วนช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเรื้อรัง เช่น โรคหัวใจ ข้ออักเสบ อัลไซเมอร์ เบาหวาน หรือมะเร็งบางชนิด เสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ช่วยผลิตคอลลาเจน ช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็กในร่างกาย ช่วยรักษาเลือดออกตามไรฟัน เป็นต้น นอกจากนี้ยังเป็นแหล่งรวมวิตามินต่างๆ เช่น วิตามินเอ บี ดี แคลเซียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส ธาตุเหล็ก และเส้นใยอาหาร ไม่เพียงเนื้อส้มและน้ำส้มเท่านั้นที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ ส้มเต็มลูก มีประโยชน์เต็มล้น ในเปลือกส้มมี “เฮสเพอริดิน” ซึ่งเป็นสารในกลุ่มฟลาโวนอยด์ มีฤทธิ์ทางยา ช่วยต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ ต้านเชื้อหรือจุลชีพ ลดคอเลสเตอรอล ป้องกันหลอดเลือดหัวใจ
มีหลายงานวิจัยพบว่า เฮสเพอริดิน สามารถช่วยลดคอเลสเตอรอล ไตรกลีเซอไรด์ ไขมันในตับ และยังช่วยลดขนาดเซลล์ไขมัน และเพิ่มการเผาผลาญไขมัน จึงมีส่วนช่วยให้ตับไม่สะสมไขมัน ลดคอเลสเตอรอลรวม ไตรกลีเซอไรด์ และ LDL ในขณะเดียวกันเพิ่ม HDL ที่ดีต่อหลอดเลือด และยังมีส่วนช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด
ส้ม นอกจากจะช่วยลดระดับน้ำตาล ไขมันและคอเลสเตอรอลในเลือดแล้ว ยังดีต่อสุขภาพหลายๆ ด้าน ทั้งดีต่อสุขภาพผิวพรรณ เสริมภูมิคุ้มกัน ป้องกันมะเร็ง ลดเสี่ยงการเกิดนิ่วในไต ช่วยให้ระบบขับถ่ายดี มีประโยชน์เต็มที่
ไม่ว่าจะวัยไหน การดูแลสุขภาพเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรละเลย เพราะการมีสุขภาพที่แข็งแรงย่อมช่วยให้มีชีวิตที่ยืนยาว และ “ส้ม” ผลไม้ยอดฮิตก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่ช่วยดูแลหัวใจของคุณ อย่างที่บอก “ส้ม” มีดีเต็มลูก กินส้มทุกวันสามารถเปลี่ยนสุขภาพโดยรวมให้ดีขึ้นได้ จะเลือกกินส้มสดๆ หรือน้ำส้มที่คั้นจากส้มเต็มผล ทั้งเปลือก เนื้อและน้ำก็ดี เพื่อช่วยเสริมภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย ลดไขมันและคอเลสเตอรอล ลดความเสี่ยงของโรคเรื้อรัง นี่แหละความลับเพื่อสุขภาพของ “ส้ม” ที่ไม่ควรมองข้าม
เฮสเพอริดิน (Hesperidin) เป็นสารชนิดหนึ่งในกลุ่มฟลาโวนอยด์ มีอยู่ในน้ำส้มมากที่สุดถ้าเทียบกับผลไม้ตระกูลซีตรัสอื่นๆ สรรพคุณมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และลดการอักเสบที่เกิดขึ้นภายในเซลล์ รวมถึงช่วยต่อต้านมะเร็งบางชนิดได้ อีกทั้งยังช่วยลดระดับคอเลสเตอรอลในเลือด และสามารถต่อต้านการเกิดโรคอ้วน
ข้อมูลการวิจัยพบว่า ประชากรที่เป็นโรคอ้วนหรือภาวะน้ำหนักเกินทั่วโลกนั้น มีมากกว่าร้อยละ 30 ของประชากรทั้งหมด โดยโรคอ้วนนั้นเกิดจากภาวะการเผาผลาญกลูโคสบกพร่อง และการทำงานของอินซูลินที่ผิดปกติ ซึ่งเกี่ยวข้องกับเมตาบอลิซึมในร่างกาย จากงานวิจัยของ Raghupathi และข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก เรื่อง “การเสียชีวิตและการเจ็บป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs)” พบว่า กลุ่มโรค NCDs ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคอ้วนลงพุง และ โรคหลอดเลือดสมองและหัวใจ ถือเป็นสาเหตุการเสียชีวิตในอันดับต้นๆ ของประชากรโลก
หลายคนมักจะบริโภคผลไม้ตระกูลซิตรัสทั้งในรูปแบบของผลไม้สดพร้อมเนื้อ และผลิตภัณฑ์แปรรูป โดยผลิตภัณฑ์แปรรูปที่บริโภคกันเยอะที่สุดน่าจะหนีไม่พ้นน้ำส้มจากธรรมชาติบรรจุกล่องหรือขวด วัฒนธรรมการดื่มน้ำส้มจากธรรมชาติบรรจุกล่อง หรือขวด กลายเป็นที่แพร่หลายหลังช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ก่อนหน้านั้นผู้คนมักจะดื่มน้ำส้มคั้นสดเป็นส่วนใหญ่ แต่เมื่อมาถึงช่วงสงครามที่ทางรัฐบาลอเมริกาอยากให้ทหารได้รับวิตามินซีเพียงพอในช่วงไปรบ และน้ำส้มคั้นสดมีการเปลี่ยนแปลงทางรสชาติและกลิ่นเมื่อคั้นทิ้งไว้ ดังนั้นวิธีการผลิตน้ำส้มคั้นในวิถีอุตสาหกรรมเพื่อคงไว้ซึ่งรสชาติและสารอาหารจึงกลายเป็นที่แพร่หลายมากขึ้น
น้ำส้มคั้นมีคุณค่าทางสารอาหารเช่นเดียวกันกับผลไม้ตระกูลซิตรัส คือ มีปริมาณวิตามินซี สารฟลาโวนอยด์ และสารเฮสเพอริดินสูง มีโพแทสเซียม โฟเลต และเบตาแคโรทีน ส่วนใหญ่ยังได้รับการเสริมแคลเซียมและวิตามินดี เพื่อให้ผู้บริโภคได้รับสารอาหารเหล่านี้อย่างเพียงพอ โดยน้ำส้มคั้น 1 แก้ว (240 มล.) ให้ปริมาณวิตามินซีสูงถึงร้อยละ 60-100 ของปริมาณแนะนำที่ควรได้รับต่อวัน
สารเฮสเพอริดินมีปริมาณสูงในเปลือกส้มและส่วนที่เป็นกากใยของส้ม จากงานวิจัยในสัตว์พบว่า มีส่วนช่วยในการลดไขมันไตรกลีเซอไรด์และ LDL คอเลสเตอรอล ซึ่งเป็นไขมันตัวร้ายที่อาจทำให้เกิดโรคหลอดเลือดอุดตันได้ และปัจจุบันยังมีการทำการวิจัยเกี่ยวกับประโยชน์ของเฮสเพอริดินในมนุษย์มากขึ้น
ในปัจจุบัน หากผู้อ่านท่านใดไม่มีเวลาในการคั้นน้ำส้มทานเอง สามารถเลือกเป็นผลิตภัณฑ์น้ำส้มพร้อมดื่มจากธรรมชาติผสมเนื้อส้ม 100% ที่มีเฮสเพอริดิน ก็ได้คุณประโยชน์ครบเช่นกัน
Reference
by improving HG‑induced oxidative stress and mitochondrial dysfunction by restoring miR‑149, Diabetol Metab Syndr 2021, 13, 50.
